Dygresja do projektu ustawy o jawności życia publicznego

ze_ojzp

Ustawa o jawności życia publicznego ma, według jej pomysłodawców, stanowić „prewencję antykorupcyjną". Wprowadza także nowe zasady walki z tym procederem. W zaproponowanym kształcie zastąpi trzy dotychczas obowiązujące akty prawne: ustawę z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, ustawę z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej oraz ustawę z 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa.

     Jako główne założenia projektu wskazano obowiązek prowadzenia jawnego rejestru umów cywilnoprawnych, uregulowanie statusu sygnalisty oraz nowy wzór oświadczenia majątkowego. Rozszerzono także krąg osób zobowiązanych do składania takich oświadczeń.

Jednocześnie Minister – Koordynator służb specjalnych Mariusz Kamiński zapowiedział, że Centralne Biuro Antykorupcyjne poszerzy kadry o dodatkowych funkcjonariuszy, a jego budżet zostanie zwiększony ze 150 do 200 mln zł.

     Od października przetoczyła się szeroka fala dyskusji medialnych nad proponowanymi rozwiązaniami. W trakcie konsultacji społecznych zgłoszono szereg poprawek. Część z nich została uwzględniona i 8 stycznia projekt został przekazany do akceptacji Komitetowi Stałemu Rady Ministrów. Nowe przepisy mają wejść w życie 1 marca 2018 r., a nie jak wcześniej zakładano – 1 stycznia 2018 r.

KONSULTACJE SPOŁECZNE

Wydaje się, że dyskusję nad projektem ustawy zdominowały trzy tematy: problem sygnalistów, oświadczenia majątkowe i krąg osób zobowiązanych do ich składania. Dalszą kwestią, która nie niosła takiego ładunku zainteresowania społecznego, było przeciwdziałanie praktykom korupcyjnym w jednostkach sektora publicznego i przedsiębiorstwach.

     Ta gradacja spowodowała, że większość osób kierujących powyższymi podmiotami nie zdaje sobie sprawy, jakie obowiązki i odpowiedzialność zostaną od marca na nich nałożone. A przede wszystkim, nie zdają sobie sprawy, że ustawa wprowadza sankcje karne za nieprzygotowanie i niestosowanie wewnętrznych procedur antykorupcyjnych.

NOWE OBOWIĄZKI PRZEDSIĘBIORCÓW

Obowiązki co najmniej średniego przedsiębiorcy (w rozumieniu przepisów ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej) wynikają z art. 70 projektu. Taki podmiot zobligowany będzie do stosowania odpowiednich wewnętrznych procedur w celu przeciwdziałania przypadkom dokonywania przez osoby działające w jego imieniu lub na jego rzecz przestępstw korupcyjnych.

     Ustawodawca wyjaśnia, co rozumie poprzez stosowanie wewnętrznych procedur antykorupcyjnych. Według zapisów projektowanej ustawy, to podejmowanie środków organizacyjnych, kadrowych i technicznych mających na celu przeciwdziałanie tworzeniu otoczenia sprzyjającego przypadkom popełnienia przestępstw, o których mowa w art. 70 ust. 1, przez osoby działające w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy, w szczególności:

  • niedopuszczanie do tworzenia mechanizmów służących finansowaniu kosztów udzielania korzyści majątkowych i osobistych, w tym z wykorzystaniem majątku przedsiębiorstwa;
  • zapoznawanie osób zatrudnianych przez przedsiębiorcę z zasadami odpowiedzialności karnej za przestępstwa, o których mowa w ust. 1;
  • umieszczanie w umowach klauzul stanowiących, iż żadna część wynagrodzenia z tytułu wykonania umowy nie zostanie przeznaczona na pokrycie kosztów udzielania korzyści majątkowych i osobistych;
  • opracowanie kodeksu etycznego przedsiębiorstwa, jako deklaracji odrzucającej korupcję, podpisany przez każdego pracownika, współpracownika i inny podmiot gospodarczy działający na rzecz przedsiębiorcy;
  • określenie wewnętrznej procedury i wytycznych dotyczących otrzymywanych prezentów i innych korzyści przez pracowników;
  • niepodejmowanie decyzji w przedsiębiorstwie w oparciu o działania korupcyjne;
  • opracowanie procedur informowania właściwych organów przedsiębiorcy o propozycjach korupcyjnych;
  • opracowanie wewnętrznych procedur postępowania w sprawie zgłoszenia nieprawidłowości.

NOWE OBOWIĄZKI KIEROWNIKÓW JSFP

Obowiązki osoby kierującej jednostką sektora finansów publicznych reguluje art. 71 projektu. Obliguje ją do opracowania i stosowania w podległej jednostce wewnętrznych procedur antykorupcyjnych w celu przeciwdziałania przypadkom dokonywania przez podwładnych przestępstw korupcyjnych. W tym przypadku przez stosowanie wewnętrznych procedur antykorupcyjnych rozumie się podejmowanie środków organizacyjnych, kadrowych i technicznych mających na celu przeciwdziałania tworzeniu otoczenia sprzyjającego popełnieniu przestępstw korupcyjnych, w szczególności poprzez:

  • opracowanie kodeksu etycznego jednostki, jako deklaracji odrzucającej korupcję, podpisanego przez każdego pracownika, współpracownika, żołnierza w jednostce;
  • zapoznawanie osób zatrudnianych z zasadami odpowiedzialności karnej za przestępstwa, o których mowa w ust. 1;
  • identyfikację stanowisk w sposób szczególny zagrożonych korupcją, opracowanie zagrożeń korupcyjnych charakterystycznych dla jednostki;
  • określenie wewnętrznej procedury i wytycznych dotyczących otrzymywanych prezentów i innych korzyści przez pracowników;
  • niepodejmowanie decyzji w oparciu o działania korupcyjne;
  • opracowanie procedur informowania właściwego kierownika jednostki o propozycjach korupcyjnych, a także sytuacjach rodzących podwyższone ryzyko korupcyjne;
  • opracowanie wewnętrznych procedur postępowania w sprawie zgłoszenia nieprawidłowości.

Jak już wcześniej wspomniałam, ustawa przewiduje sankcje karne za niewykonanie dyspozycji art. 70 i 71.

SANKCJE KARNE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW

Jeśli osobie działającej w imieniu lub na rzecz danego przedsiębiorcy przedstawione zostaną zarzuty popełnienia przestępstwa określonego w art. 70 ust. 1, a w organizacji nie stosuje się wewnętrznych procedur antykorupcyjnych lub stosowane procedury są pozorne bądź nieskuteczne, przedsiębiorca podlega karze pieniężnej w wysokości od 10 tys. do 10 mln złotych.

     Jeżeli prokurator postawi zarzuty popełnienia przestępstw z art. 70 ust. 1 osobie działającej – w ramach zawartej umowy – w imieniu lub na rzecz przedsiębiorcy, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego wszczyna kontrolę w zakresie stosowania wewnętrznych procedur antykorupcyjnych.

     Jeśli kontrola wykaże, iż wewnętrzne procedury antykorupcyjne nie były stosowane lub były pozorne bądź nieskuteczne, Szef CBA sporządzi wniosek o ukaranie przedsiębiorcy. Uwzględniając okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie, określi wysokość kary i poinformuje o tym przedsiębiorcę.

     Po upływie 30 dni, o ile przedsiębiorca w tym terminie nie uiści na rzecz Skarbu Państwa kwoty kary, wniosek skieruje do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Karę, o której mowa w ust. 1, wymierza Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Prezes UOKiK może odstąpić od wymierzenia kary, gdy naruszenie wewnętrznych procedur antykorupcyjnych było nieznaczne lub nie miało wpływu na popełnienie przez osobę działającą w ramach zawartej z przedsiębiorcą umowy zarzucanych jej czynów.

Od decyzji Prezesa Urzędu przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie.

     Szef CBA odstępuje od skierowania wniosku o ukaranie, gdy postępowanie w sprawie popełnienia przestępstwa określonego w art. 70 ust. 1 zostało już wszczęte na podstawie wcześniejszego zawiadomienia złożonego przez przedsiębiorcę.

     Zgodnie z art. 86, przedsiębiorca, któremu wymierzono karę, o jakiej mowa art. 85 ust. 7, przez pięć lat od daty uprawomocnienia się orzeczenia o wymierzeniu tej kary nie może ubiegać się o uzyskanie zamówienia publicznego.

SANKCJE KARNE DLA KIEROWNIKA JSFP

Kierownik jednostki sektora finansów publicznych, który nie stosuje wewnętrznych procedur antykorupcyjnych lub stosowane w podległej mu jednostce procedury są pozorne bądź nieskuteczne, podlega grzywnie.

     Jeżeli prokurator postawi osobie zatrudnionej w jsfp zarzut popełnienia przestępstwa określonego w art. 71 ust. 1, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego wszczyna kontrolę w zakresie stosowania wewnętrznych procedur antykorupcyjnych. Gdy kontrola, o której mowa w ust. 2, wykaże, iż w jednostce nie stosowano wewnętrznych procedur antykorupcyjnych lub stosowane procedury były pozorne bądź nieskuteczne, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego kieruje do sądu karnego wniosek o ukaranie kierownika jednostki. 

     Szef CBA odstępuje od skierowania wniosku o ukaranie, gdy postępowanie w sprawie popełnienia przestępstwa określonego w art. 71 ust. 1 zostało już wszczęte na podstawie wcześniejszego zawiadomienia złożonego przez kierownika jednostki sektora finansów publicznych. 

CZY ZOBOWIĄZANI GOTOWI SĄ NA NOWE PRZEPISY?

Z moich obserwacji wynika, że tylko znikomy procent kierowników jednostek i spory odsetek przedsiębiorców, których powyższe zapisy dotyczą, nie ma w ogóle świadomość ich istnienia. W niewielu organizacjach podjęto jakiekolwiek działania, mające na celu wprowadzenie rozwiązań antykorupcyjnych. Co prawda ustawodawca przewidział okres przejściowy i firmy będą miały pół roku na przygotowanie wewnętrznej polityki antykorupcyjnej, ale w wielu przypadkach to może okazać się za krótko.

     Zastanawiające, że o RODO słyszał chyba każdy i wiele firm już dostosowało się do wymogów nowej ustawy o ochronie danych osobowych, która zacznie obowiązywać w maju tego roku. O zapisach projektu ustawy o jawności życia publicznego, dotyczących polityki antykorupcyjnej, słyszało bardzo niewielu.

     Wydaje się, że po upływie półrocznego okresu przejściowego i podjęciu przez CBA działań kontrolnych, wielu kierowników jednostek organizacyjnych prywatnych i publicznych stanie przed wizją Sądu Ostatecznego i kontynuując retorykę biblijną: (…) Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.finisz

KSZTAŁCENIE USTAWICZNE


WYDANIA PAPIEROWE

okladki_portal