Kontrole podatników po nowemu

 

ktrl_kas

Zmiany w ordynacji podatkowej, ustawie o swobodzie działalności gospodarczej i uchwalenie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej spowodowały nie tylko powstanie nowej instytucji, ale i wiele zmian w sposobie prowadzenia kontroli podatników.
Nowe regulacje dotyczące kontroli podatkowej i celno-skarbowej wprowadziły od 1 marca 2017 r. dwa rodzaje kontroli podatników: do znanej wcześniej przedsiębiorcom kontroli podatkowej, wykonywanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, doszła kontrola celno-skarbowa, wykonywana przez nowo utworzony organ - Krajową Administrację Skarbową (KAS).

     KAS z założenia jest nową, zintegrowaną i wyspecjalizowaną administracją rządową wyposażoną w dużo większe kompetencje kontrolne i dodatkowe narzędzia. Powierzono jej kontrolę realizacji dochodów z tytułu podatków, należności celnych, opłat, niepodatkowych należności budżetowych oraz ochronę obszaru celnego UE. W jej ramach poza urzędami działa służba celno-skarbowa, stanowiąca jednolitą formację mundurową.
Powołanie KAS uzasadniano koniecznością usprawnienia działania całego aparatu kontroli, obniżenia kosztów jego funkcjonowania, podniesienia efektywności w zwalczaniu szarej strefy i wyłudzania podatku VAT oraz zapewnienia większych wpływów do budżetu państwa.

     Nie wszystkie proponowane rozwiązania doczekały się pozytywnej oceny ekspertów podatkowych, podatników czy funkcjonariuszy służb, szczególnie celnych. Centrum Analiz i Studiów Podatkowych SGH sporządziło raport, w którym czytamy: Koncepcja KAS nie jest działaniem reformatorskim (...). Wszystkie cele KAS można osiągnąć również w obecnej strukturze administracji skarbowej. (…) wynikającą z projektów poselskich koncepcję KAS można co najwyżej określić mianem modernizacji administracji skarbowej. Autorzy raportu docenili przyjęte w koncepcji KAS podporządkowanie wszystkich dotychczasowych struktur skarbowych jednemu kierownikowi, choć stwierdzili, że taki sam efekt można osiągnąć (…), ustanawiając Szefem Służby Celnej, Generalnym Inspektorem Kontroli Skarbowej i odpowiedzialnym za izby i urzędy skarbowe jednego wiceministra w randze sekretarza lub podsekretarza stanu. Podnieśli, iż zakres przedmiotowy administracji skarbowej nie zmienia się w żadnym elemencie, a fragmentaryczność proponowanych rozwiązań nie usuwa zasadniczych problemów dotykających rządową administrację skarbową, w tym niebezpiecznego upolitycznienia jej kierownictwa.

     Pamiętać należy, że wdrażanie jakichkolwiek zmian nie odbywa się za darmo. Ale czy i kiedy ta „inwestycja” zwróci się społeczeństwu, czas pokaże. Na początek trzeba się do kontroli „po nowemu” przyzwyczaić.

Kontrola podatkowa

Zawiadomienie o wszczęciu kontroli i termin jej rozpoczęcia

Uregulowana przez ustawę z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 poz. 201 z późn. zm.) kontrola podatkowa zasadniczo wymaga uprzedzenia przedsiębiorcy o jej wszczęciu.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z 27 października 2016 zawiadomienie o wszczęciu kontroli powinno zawierać m.in.:

  • Wskazanie jej zakresu (rodzaj podatku, okres objęty kontrolą),
  • pouczenie o prawie złożenia korekty deklaracji,
  • wyrażenie zgody na wszczęcie kontroli i/lub złożenie wniosku o wszczęcie kontroli przed upływem siedmiu dni od doręczenia zawiadomienia.

Inspektorzy mogą rozpocząć zapowiedzianą kontrolę najwcześniej siedem, a najpóźniej 30 dni od doręczenia zawiadomienia. Wcześniejsze podjęcie kontroli – przed upływem siedmiu dni – wymaga zgody lub wniosku kontrolowanego, a opóźnienie ponad przewidziane w przepisach 30 dni wymaga ponownego ustalenia terminu kontroli i zawiadomienia przedsiębiorcy.

Kontrola wszczynana bez uprzedniego powiadamiania przedsiębiorcy
Organ podatkowy zwolniony jest z obowiązku powiadamiania o wszczęciu kontroli (art. 282c Ordynacji Podatkowej), gdy:

  1. Ma ona charakter doraźny i dotyczy:
  • sprawdzenia zachowania warunków zawieszenia działalności gospodarczej,
  • ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy rejestrującej, użytkowania kasy rejestrującej lub sporządzania spisu z natury.
  1. Dotyczy:
  • działalności gospodarczej niezgłoszonej do opodatkowania,
  • opodatkowania przychodów, które nie mają pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzą ze źródeł nieujawnionych,
  • zasadności zwrotu podatku lub zwrotu różnicy podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług,
  • podatku od wydobycia niektórych kopalin
  1. Istnieją realne przesłanki wskazujące na popełnienie lub możliwość popełnienia przestępstwa i kontrole wszczynane są:
  • na żądanie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,
  • na podstawie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, w oparciu o uzyskane informacje,
  • w trybie art. 284a § 1, stanowiącego, iż kontrola podatkowa może być wszczęta po okazaniu legitymacji służbowej kontrolowanemu, gdy czynności kontrolne są niezbędne są dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego albo zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,
  • gdy organ podatkowy posiada informacje, że kontrolowany został prawomocnie skazany w RP za popełnienie przestępstwa skarbowego i/lub przeciwko obrotowi gospodarczemu i/lub przestępstwa z ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. 2016 poz. 1047) lub wykroczenia polegającego na utrudnianiu kontroli. W przypadku osoby prawnej ten warunek odnosi się do każdego członka zarządu lub osoby zarządzającej, a w przypadku spółek niemających osobowości prawnej – do każdego wspólnika,
  • gdy organ podatkowy posiada informacje, że kontrolowany jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
  • gdy organ podatkowy posiada informacje, że kontrolowany nie ma miejsca zamieszkania lub adresu siedziby albo doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.
  1. Także w stosunku do podmiotów, będących na podstawie art. 79 ust. 2 Ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. 2016 poz. 1829) przedsiębiorcami, organ podatkowy nie zawiadamia o zamiarze wszczęcia kontroli, bo:
  • będzie ona przeprowadzona na podstawie bezpośrednio stosowanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa wspólnotowego albo na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej,
  • jej przeprowadzenie jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.

Informowanie o przyczynie braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli
Po wszczęciu kontroli, o której przedsiębiorca nie został uprzedzony, organ podatkowy ma obowiązek poinformowania go o przyczynie braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 282c § 3 ordynacji podatkowej). Ustawodawca nie określił jednak formy, w jakiej powinno to nastąpić.
W przypadku kontroli działalności gospodarczej, prowadzonej bez uprzedniego zawiadomienia o jej wszczęciu, kwestię poinformowania o braku zawiadomienia reguluje art. 79 ust. 7 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który stanowi, iż uzasadnienie przyczyny braku zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli powinno zostać umieszczone w książce kontroli i protokole kontroli.

Imienne upoważnienie do wszczęcia kontroli
Wraz z zawiadomieniem o zamiarze przeprowadzenia kontroli organ podatkowy doręcza przedsiębiorcy także imienne upoważnienie inspektora do wszczęcia kontroli podatkowej, bowiem czynności kontrolne mogą być podejmowane jedynie przez osoby wymienione w upoważnieniu do jej przeprowadzenia.
Zdarzenia losowe mogą zmusić organ podatkowy do zastąpienia osoby kontrolującej. Choć ordynacja podatkowa nie reguluje wprost możliwości wprowadzenia zmiany w upoważnieniu do kontroli, to praktyka pokazuje, że nie ma przeszkód, by organ podatkowy wydał w takiej sytuacji nowe upoważnienie.

Rozszerzenie zakresu kontroli
Jeśli w trakcie czynności kontrolnych stwierdzone zostaną nieprawidłowości, organ podatkowy ma możliwość rozszerzenia zakresu kontroli na inne niż podane w zawiadomieniu okresy rozliczeniowe.
Rozszerzenie zakresu przedmiotowego kontroli lub też wskazanie nowego miejsca jej wykonania następuje w sposób analogiczny do modyfikacji upoważnienia do kontroli.

Formalny moment wszczęcia kontroli podatkowej
Zgodnie z art. 284 ordynacji podatkowej momentem wszczęcia kontroli jest doręczenie kontrolowanemu upoważnienia do jej przeprowadzenia wraz z okazaniem legitymacji służbowej. Art. 284 § 2 tejże ustawy stanowi, iż w przypadku kontroli podatkowej osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej upoważnienie jest doręczane, a legitymacja służbowa okazywana członkowi zarządu, wspólnikowi albo innej osobie upoważnionej do reprezentowania kontrolowanego lub prowadzenia jego spraw.
Jeśli wszczęcie kontroli w przewidzianym w ordynacji podatkowej trybie jest z powodu nieobecności kontrolowanego, jego reprezentanta lub pełnomocnika niemożliwe, kontrolujący - zgodnie z art. 284 § 3 i 4 ordynacji - wzywa te osoby do stawienia się w siedzibie organu podatkowego następnego dnia po upływie siedmiu dni od doręczenia wezwania.
W przypadku niestawienia się wezwanego w tym terminie, kontrolę uznaje się za wszczętą, a upoważnienie do kontroli doręcza się niezwłocznie po stawieniu się kontrolowanego w miejscu prowadzenia czynności.

Kontrola celno-skarbowa

Od 1 marca 2017 r. każdy przedsiębiorca oprócz kontroli podatkowej może spodziewać się również kontroli celno-skarbowej, przeprowadzanej na podstawie ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2016 poz. 1947 z późn. zm.).

Czynności służby celno-skarbowej
Na podstawie art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o KAS, w przypadkach i trybie określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego, funkcjonariusze służby celno-skarbowej wykonują m.in. czynności:

  • zatrzymywania osób i rzeczy,
  • przeszukiwania osób, bagażu, ładunku, środków przewozowych lokali mieszkalnych, pomieszczeń i innych miejsc,
  • zatrzymywania i przeszukiwania urządzeń i przeszukiwania systemów informatycznych zawierających dane informatyczne, w tym korespondencję przesyłaną pocztą elektroniczną,
  • zatrzymywania osób i przedmiotów, których dane zostały wprowadzone, na podstawie ustawy z 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Wizowym Systemie Informacyjnym (Dz. U. z 2014 r. poz. 1203 oraz z 2015 r. poz. 1607) do systemów informacyjnych.

Na zasadach określonych w ustawie z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia i Kodeksie karnym skarbowym, służby celno-skarbowe nakładają grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia i wykroczenia skarbowe.
Ustawa o KAS znacznie poszerzyła dotychczasowe uprawnienia kontrolujących. Istotnym ułatwieniem zarówno dla kontrolujących, jak i kontrolowanych jest możliwość stosowania w przesłuchiwaniu kontrolowanego i świadków urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Wątpliwości i obawy budzi natomiast prawo zatrzymywania osób i rzeczy oraz przeszukiwania lokali mieszkalnych bez zgody właściwego prokuratora rejonowego. Ryzyko nadużyć ze strony osób kontrolujących, a w perspektywie wielomilionowe odszkodowania obciążające wszystkich podatników, w ten sposób znacząco wzrasta.

Kontrolowanie przedsiębiorcy przez KAS
Art. 57 ustawy o KAS stanowi, że kontroli celno-skarbowej podlegają podmioty obowiązane do przestrzegania przepisów prawa w zakresie, o którym mowa w art. 54 KAS.
Czynności kontrolne związane z przemieszczaniem i obrotem wyrobami akcyzowymi mogą być wykonywane w każdym miejscu na terytorium Polski i – jeżeli ratyfikowane umowy międzynarodowe tak stanowią – poza nim. Funkcjonariusze mogą podejmować czynności sprawdzające, czy towar został wprowadzony na obszar celny UE zgodnie z przepisami prawa. Zatem naczelnik konkretnego urzędu celno-skarbowego obejmuje swoją właściwością obszar całej Polski i terenów objętych ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. W efekcie, podatnik mający siedzibę np. w Szczecinie może być kontrolowany przez urząd celno-skarbowy z Rzeszowa.

Przepisy pod lupą KAS
Kontroli celno-skarbowej (art. 54 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 55 KAS) podlega przestrzeganie przepisów prawa podatkowego w rozumieniu art. 3 pkt 2 ordynacji podatkowej. Należą do nich:

  • przepisy ustaw podatkowych,
  • postanowienia ratyfikowanych przez RP umów o unikaniu podwójnego opodatkowania,
  • postanowienia ratyfikowanych przez RP innych umów międzynarodowych dotyczących problematyki podatkowej,
  • przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustaw podatkowych.
  • przepisy prawa celnego oraz inne przepisy związane z przywozem i wywozem towarów w obrocie między obszarem celnym UE a państwami trzecimi, w szczególności przepisy dotyczące towarów objętych ograniczeniami lub zakazami,
  • przepisy ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471) regulujące urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, a także zgodność tej działalności ze zgłoszeniem, udzieloną koncesją lub zezwoleniem oraz zatwierdzonym regulaminem,
  • przepisy prawa dewizowego w zakresie ograniczeń i obowiązków określonych dla rezydentów i nierezydentów oraz warunków udzielonych na ich podstawie zezwoleń dewizowych, a także warunków wykonywania działalności kantorowej.
  • przepisy prawa podatkowego w zakresie produkcji, przemieszczania i zużycia wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzania, uszlachetniania, przerabiania, skażania, rozlewu, przyjmowania, magazynowania, wydawania, przewozu i niszczenia, oraz w zakresie stosowania znaków akcyzy i oznaczania znakami akcyzy tych wyrobów.

Kontrola KAS polegająca na wykonywaniu czynności kontrolnych w sposób ciągły.
Art. 55 ustawy o KAS stanowi, że kontrola trwa do czasu uiszczenia należnego podatku akcyzowego od wyrobów akcyzowych.
Ograniczenia tego nie stosuje się w przypadku kontroli celno-skarbowej w zakresie dotyczącym wyrobów akcyzowych korzystających ze zwolnienia od podatku akcyzowego albo wyrobów opodatkowanych ze względu na przeznaczenie stawką podatku akcyzowego niższą od stawki maksymalnej dla danej grupy wyrobów oraz czynności dokonywanych przez podmioty dokonujące obrotu wyrobami akcyzowymi.

Zawiadomienie o kontroli KAS
Art. 62 ustawy o KAS zwalnia służbę celno-skarbową z obowiązku wcześniejszego zawiadamiania podatnika o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Inaczej niż w przypadku kontroli podatkowej, służby celno-skarbowe podejmują czynności jedynie na podstawie upoważnienia. Art. 62 ust. 8 stanowi, że powinno ono zawierać m.in.:

  • wskazanie kontrolujących przeprowadzających kontrolę celno-skarbową,
  • wskazanie zakresu kontroli celno-skarbowej i przewidywany termin jej zakończenia,
  • podpis osoby udzielającej upoważnienia,
  • pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

Wszczęcie kontroli celno-skarbowej
Ustawa o KAS określa datę wszczęcia kontroli celno-skarbowej na dzień doręczenia upoważnienia do jej przeprowadzenia. Momentem jej wszczęcia jest okazanie upoważnienia i legitymacji służbowej funkcjonariusza.
Gdy organ podejrzewa, że podatnik nie przestrzega przepisów, a okoliczności uzasadniają niezwłoczne podjęcie czynności, kontrola może zostać wszczęta wyłącznie na podstawie okazanej legitymacji służbowej.
Wszczęcie kontroli celno-skarbowej nie odbiera podatnikowi prawa do skorygowania deklaracji w terminie 14 dni od doręczenia upoważnienia do jej przeprowadzenia (art. 62 ust. 4 ustawy o KAS).

Zakończenie kontroli celno-skarbowej
Art. 63 ustawy o KAS zastrzega, że kontrola powinna być zakończona bez zbędnej zwłoki, ale może trwać do 3 miesięcy od dnia jej wszczęcia. Jeśli nie uda się zakończyć czynności we właściwym terminie, organ kontrolny zobowiązany jest do pisemnego zawiadomienia kontrolowanego o przyczynach przedłużenia czasu jej trwania i nowym terminie zakończenia.
Jeśli w trakcie trwania kontroli podatnik złoży korektę deklaracji, ale zrobi to po upływie przewidzianego ustawą terminu, jego czynność nie wywoła skutków prawnych.
Brak korekty bądź nieuwzględnienie jej przez organ kontrolny, otwiera drogę do przekształcenia zakończonej kontroli w postępowanie podatkowe. Wówczas właściwy do przeprowadzenia postępowania podatkowego naczelnik urzędu celno-skarbowego wydaje stosowną decyzję.
Podatnik, który nie zgadza się z postanowieniami decyzji naczelnika urzędu celno-skarbowego, może się odwołać, tyle że do naczelnika, który kwestionowaną decyzję wydał.
Jest jednak dla podatnika jedna korzyść z tego rozwiązania: jego odwołanie rozpatruje organ, który wydał pierwotną decyzję, nie musi więc podejmować dodatkowych czynności kontrolnych i przedsiębiorca szybciej może wnieść skargę do sądu administracyjnego.

Na oceny jest za wcześnie

Centrum Analiz i Studiów Podatkowych SGH, oceniając proponowane wówczas zmiany w przepisach dotyczących kontroli podatników, wskazywało, że w początkowej fazie ich realizacji należy się spodziewać naturalnego obniżenia jakości działania nowych struktur. Jesteśmy w tej fazie, więc póki co nie oczekujmy spektakularnych sukcesów.           

     Nowe przepisy miały uszczelnić podatki i ułatwić służbom wyłapywanie oszustów zarabiających na wyłudzeniach VAT-u, a tymczasem nie trzeba geniusza, by taki podatek wyłudzić. Pokazał to eksperyment krakowskiego radnego, któremu bez zastrzeżeń na stacji paliw wydano fakturę na dane: Mateusz Morawiecki, Firma Handlowo-Usługowa Ministerstwo, z adresem MF. Ten błąd można i trzeba szybko naprawić, a wieszczenie lawiny afer w stylu Optimusa jest przedwczesne.

     Zmiany w ordynacji podatkowej, ustawie o swobodzie działalności gospodarczej i uchwalenie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej spowodowały powstanie nowych instytucji i wprowadziły zmiany w sposobie prowadzenia kontroli podatników, ale za wcześnie jest, by z tego powodu liczyć zyski lub straty. Poczekajmy trochę.   

 

KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

 

bannerek_na_prawa_biblioteka

WYDANIA PAPIEROWE

okladki_portal